Người vừa tái phát thường mô tả rằng nó xảy ra đột ngột. Nhưng khi nhìn lại bản ghi của vài tuần trước đó, các dấu hiệu thường đã có từ lâu.
Tái phát là một quá trình
- Hiếm khi bắt đầu từ lần dùng đầu tiên.
- Bắt đầu từ các thay đổi nhỏ trước đó.
- Trong suy nghĩ trước.
- Rồi trong cảm xúc.
- Rồi trong hành vi.
- Lần dùng là bước cuối chứ không phải bước đầu.
Mục cuối là cách nhìn đổi hẳn khả năng can thiệp vì nó mở ra nhiều điểm dừng trước đó.
Thay đổi trong suy nghĩ
- Nghĩ nhiều hơn về chất.
- Nhớ lại các kỷ niệm dễ chịu liên quan.
- Quên dần các lý do đã bỏ.
- Nghĩ rằng mình đã kiểm soát được.
- Nghĩ rằng một lần cũng không sao.
- Tìm lý do để nới lỏng quy tắc.
Mục thứ hai đáng chú ý vì trí nhớ có xu hướng giữ lại phần dễ chịu và bỏ đi phần khó chịu.
Thay đổi trong cảm xúc
- Cáu gắt hơn.
- Buồn chán kéo dài.
- Cảm giác bị thiệt thòi.
- Lo lắng tăng lên.
- Cảm giác mệt mỏi với việc phải cố gắng.
Mục cuối là dấu hiệu quan trọng vì nó cho thấy quá trình đang tiêu hao nhiều hơn mức duy trì được.
Thay đổi trong hành vi
- Bỏ dần các thói quen tốt đã xây.
- Ngưng ghi chép.
- Ngưng vận động.
- Giấc ngủ xấu đi.
- Ăn uống thất thường.
- Bỏ các buổi hẹn hoặc buổi gặp hỗ trợ.
Mục đầu tiên là dấu hiệu sớm và dễ nhận ra nhất nếu có ghi chép để đối chiếu.
Thay đổi trong quan hệ
- Ít nói chuyện với người hỗ trợ.
- Tránh các câu hỏi về tình hình.
- Quay lại gặp nhóm bạn cũ.
- Che giấu một số việc.
- Cô lập dần.
Mục cuối là dấu hiệu nặng ký nhất vì sự cô lập vừa là dấu hiệu vừa là yếu tố thúc đẩy.
Quay lại các bối cảnh cũ
- Ghé lại nơi hay mua.
- Nhận lời các buổi có chất.
- Giữ lại vật dụng liên quan.
- Đi đường cũ dù có đường khác.
- Thường được giải thích bằng lý do hợp lý.
Mục cuối là điều đáng cảnh giác vì các hành vi này luôn có một lời giải thích nghe rất bình thường.
Tự thương lượng lại quy tắc
- Nghĩ rằng quy tắc quá khắt khe.
- Điều chỉnh quy tắc cho dễ hơn.
- Bỏ bớt một số quy tắc.
- Không thông báo với ai.
- Đây là dấu hiệu cần chú ý ngay.
Mục thứ tư là chi tiết phân biệt: một điều chỉnh hợp lý thì nói được với người hỗ trợ, còn một sự nới lỏng thì không.
Vì sao nhận ra sớm quan trọng
- Càng sớm càng dễ điều chỉnh.
- Giai đoạn đầu chỉ cần quay lại thói quen cũ.
- Giai đoạn sau khó dừng hơn nhiều.
- Sát lần dùng thì gần như không dừng được.
- Mỗi bước sớm hơn là một cơ hội.
Mục thứ hai là tin tốt vì việc cần làm ở giai đoạn đầu khá nhẹ nhàng.
Tự kiểm định kỳ
- Đặt một mốc mỗi tuần.
- Xem lại danh sách dấu hiệu.
- Đánh giá trung thực.
- Ghi lại.
- Không bỏ qua các dấu hiệu nhỏ.
Mục cuối quan trọng vì từng dấu hiệu riêng lẻ đều có vẻ không đáng kể.
Nhờ người khác để ý giúp
- Người thân thường nhận ra trước.
- Cho họ biết các dấu hiệu.
- Cho phép họ nói thẳng.
- Không phản ứng phòng thủ.
- Cảm ơn khi họ nêu ra.
Mục thứ tư là cam kết cần có từ trước vì trong lúc đó thì phản ứng tự nhiên là phủ nhận.
Cần làm gì khi nhận ra
- Nói với người hỗ trợ ngay.
- Quay lại các thói quen đã bỏ lơi.
- Quay lại các quy tắc đã nới lỏng.
- Tránh các bối cảnh rủi ro.
- Xem lại kế hoạch.
- Chăm sóc giấc ngủ và vận động.
Mục thứ hai thường đủ ở giai đoạn sớm và nó không đòi hỏi nỗ lực lớn.
Khi nào cần gặp bác sĩ
- Khi các dấu hiệu kéo dài.
- Khi tâm trạng đi xuống rõ.
- Khi đã tái phát nhiều lần.
- Khi có vấn đề tâm lý đi kèm.
- Khi các biện pháp tự làm không hiệu quả.
Mục thứ hai đáng được nêu sớm vì nó có thể là một vấn đề riêng cần được xử lý.
Điều đáng nhớ nhất
- Tái phát là một quá trình có dấu hiệu báo trước.
- Lần dùng là bước cuối chứ không phải bước đầu.
- Bỏ dần thói quen tốt là dấu hiệu sớm nhất.
- Tự thương lượng lại quy tắc là dấu hiệu cần chú ý ngay.
- Càng nhận ra sớm càng dễ điều chỉnh.
Mục thứ ba là dấu hiệu đáng theo dõi nhất vì nó xuất hiện sớm và đo được bằng bản ghi.
Câu hỏi thường gặp
Tái phát có dấu hiệu báo trước không?
Thường có. Nó hiếm khi bắt đầu từ lần dùng đầu tiên mà từ những thay đổi nhỏ trong suy nghĩ, cảm xúc và hành vi xuất hiện trước đó nhiều ngày hoặc nhiều tuần.
Những dấu hiệu nào đáng chú ý nhất?
Thường gặp là bỏ dần các thói quen tốt đã xây, tự thương lượng lại các quy tắc, quay lại các bối cảnh cũ, cô lập khỏi người hỗ trợ, và nghĩ nhiều hơn về chất theo hướng tích cực.
Vì sao nhận ra sớm lại quan trọng?
Vì càng phát hiện sớm thì càng dễ điều chỉnh. Ở giai đoạn đầu chỉ cần quay lại các thói quen cũ, còn khi đã tới sát lần dùng thì việc dừng khó hơn nhiều.
Nên làm gì khi nhận ra các dấu hiệu này?
Nên nói với người hỗ trợ, quay lại các quy tắc và thói quen đã bỏ lơi, tránh các bối cảnh rủi ro, xem lại kế hoạch, và cân nhắc gặp bác sĩ nếu tình trạng kéo dài.