Một trong những lý do phổ biến nhất khiến việc bỏ thất bại là người ta chuẩn bị cho một tuần khó chịu rồi tưởng thế là xong. Phần khó thật sự thường bắt đầu sau đó.
Lệ thuộc cơ thể là gì
- Cơ thể điều chỉnh theo sự có mặt của chất.
- Khi thiếu thì sự điều chỉnh đó lộ ra.
- Biểu hiện bằng các triệu chứng cụ thể.
- Khác nhau tuỳ loại chất.
- Có thời hạn khá rõ.
Mục cuối là đặc điểm quan trọng nhất của phần này: nó khó nhưng nó biết trước được sẽ hết.
Lệ thuộc tâm lý là gì
- Các liên kết giữa hành vi và bối cảnh.
- Thói quen trong sinh hoạt hằng ngày.
- Vai trò trong quan hệ xã hội.
- Cách đối phó với cảm xúc.
- Ý nghĩa mà hành vi mang lại.
- Không có thời hạn cố định.
Mục cuối là khác biệt cốt lõi và nó là lý do phần này cần cách tiếp cận khác hẳn.
Vì sao hai phần cần cách xử lý khác nhau
- Phần cơ thể cần theo dõi y tế và thời gian.
- Phần tâm lý cần thay đổi hành vi và môi trường.
- Thuốc hỗ trợ nếu có thường nhắm phần cơ thể.
- Phần tâm lý cần chuẩn bị và luyện tập.
- Bỏ qua phần nào cũng dẫn tới thất bại.
Mục thứ ba là điều nên biết vì nó cho thấy vì sao hỗ trợ y tế cần thiết nhưng không đủ.
Thời gian của phần cơ thể
- Thường mạnh nhất trong những ngày đầu.
- Giảm dần trong vài tuần.
- Khác nhau tuỳ chất và tuỳ người.
- Với rượu thì cần bác sĩ theo dõi.
- Biết trước thời hạn giúp chịu đựng dễ hơn.
Mục cuối là lý do nên tìm hiểu trước thay vì đi vào giai đoạn này mà không biết gì.
Thời gian của phần tâm lý
- Kéo dài lâu hơn nhiều.
- Có thể tính bằng tháng hoặc năm.
- Không giảm đều.
- Có thể quay lại khi gặp bối cảnh cũ.
- Hoặc khi căng thẳng.
- Cần kế hoạch dài hạn.
Mục thứ ba là điều cần chuẩn bị tinh thần vì tiến bộ ở phần này không theo đường thẳng.
Vì sao người ta quay lại sau khi đã qua giai đoạn đầu
- Phần cơ thể đã hết khó chịu.
- Cảm giác đã giải quyết xong.
- Cảnh giác giảm đi.
- Bối cảnh kích hoạt vẫn còn nguyên.
- Khoảng trống trong sinh hoạt chưa được lấp.
- Một tình huống căng thẳng là đủ.
Mục thứ ba là chỗ nguy hiểm nhất vì nó xuất hiện đúng lúc người ta tưởng mình đã an toàn.
Về khoảng trống trong sinh hoạt
- Hành vi cũ chiếm một phần thời gian trong ngày.
- Bỏ đi để lại khoảng trống.
- Khoảng trống luôn được lấp bởi thứ gì đó.
- Nếu không chủ động thì thói quen cũ quay lại.
- Cần chuẩn bị thứ để lấp vào.
Mục thứ ba là nguyên tắc đáng nhớ và nó áp dụng cho mọi thói quen chứ không riêng chất kích thích.
Về vai trò xã hội của hành vi
- Nhiều hành vi gắn với quan hệ xã hội.
- Giờ nghỉ cùng đồng nghiệp.
- Các buổi gặp gỡ.
- Bỏ hành vi có thể làm mất phần đó.
- Cần tìm cách giữ quan hệ theo cách khác.
Mục thứ tư là mất mát thật và nó nên được tính tới trong kế hoạch thay vì bị coi nhẹ.
Về vai trò đối phó với cảm xúc
- Chất từng là cách xử lý căng thẳng.
- Bỏ đi mà không có cách thay thế là nguy hiểm.
- Cần chuẩn bị các cách khác trước.
- Luyện tập trước khi cần dùng.
- Không đợi tới lúc khó khăn mới nghĩ.
Mục cuối là lời khuyên thực tế vì trong lúc khủng hoảng thì không ai nghĩ ra được cách mới.
Chuẩn bị cho cả hai phần
- Bàn với bác sĩ về giai đoạn ngưng.
- Lập danh sách tình huống kích hoạt.
- Chuẩn bị cách xử lý từng tình huống.
- Lên kế hoạch lấp khoảng trống.
- Chuẩn bị cách đối phó với căng thẳng.
- Sắp xếp sự hỗ trợ từ người xung quanh.
Sáu việc này nên được làm trước ngày bắt đầu chứ không phải sau đó.
Dấu hiệu phần tâm lý chưa được giải quyết
- Vẫn nghĩ nhiều về chất.
- Vẫn tránh né các tình huống cũ.
- Cảm thấy trống trải.
- Không tìm được cách đối phó với căng thẳng.
- Cảm giác đang phải chịu đựng chứ không phải đã thay đổi.
Mục cuối là dấu hiệu rõ nhất và nó cho biết cần thêm hỗ trợ chứ không phải thêm ý chí.
Khi nào cần thêm hỗ trợ
- Khi đã qua giai đoạn cơ thể mà vẫn rất khó khăn.
- Khi đã tái phát nhiều lần.
- Khi có vấn đề tâm lý đi kèm.
- Khi không có sự hỗ trợ từ xung quanh.
- Nói với bác sĩ về các hình thức hỗ trợ.
Mục cuối đáng làm vì có nhiều dạng hỗ trợ mà người bệnh không biết là tồn tại.
Điều đáng nhớ nhất
- Có hai phần độc lập tương đối.
- Phần cơ thể có thời hạn, phần tâm lý thì không.
- Giải quyết một phần thì không đủ.
- Khoảng trống luôn được lấp bởi thứ gì đó.
- Chuẩn bị cho cả hai trước ngày bắt đầu.
Mục thứ hai là điều nên biết trước để không hiểu nhầm rằng phần khó nhất đã qua khi cơ thể hết khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Hai dạng lệ thuộc này khác nhau thế nào?
Lệ thuộc cơ thể là khi cơ thể đã điều chỉnh theo sự có mặt của chất và phản ứng khi thiếu. Lệ thuộc tâm lý là các liên kết giữa hành vi với bối cảnh, cảm xúc và thói quen sống.
Phần nào kéo dài lâu hơn?
Phần cơ thể thường có thời hạn khá rõ, tính bằng ngày tới vài tuần tuỳ chất. Phần tâm lý và thói quen thì kéo dài lâu hơn nhiều, có thể tính bằng tháng hoặc năm.
Vì sao nhiều người qua được giai đoạn đầu rồi vẫn quay lại?
Vì họ chỉ giải quyết phần cơ thể. Khi các khó chịu ban đầu hết đi, các bối cảnh kích hoạt và khoảng trống trong sinh hoạt vẫn còn nguyên và chúng kéo hành vi cũ quay lại.
Vậy nên chuẩn bị thế nào?
Nên lên kế hoạch cho cả hai phần: bàn với bác sĩ về giai đoạn ngưng để bảo đảm an toàn, đồng thời chuẩn bị trước cách xử lý các tình huống kích hoạt và lấp khoảng trống trong sinh hoạt.