Gần như mọi gia đình đều bắt đầu bằng việc cố gắng giúp. Vấn đề là có những cách giúp vô tình làm vấn đề kéo dài, và chúng rất khó nhận ra từ bên trong.
Hỗ trợ là gì
- Giúp người kia tiến tới thay đổi.
- Đưa họ tới chỗ được đánh giá và hỗ trợ.
- Ở bên trong quá trình.
- Ghi nhận các bước tiến.
- Giữ quan hệ.
Mục thứ hai là dạng hỗ trợ có giá trị nhất mà gia đình làm được.
Bao che là gì
- Gánh thay hậu quả.
- Nói dối giúp.
- Trả nợ thay nhiều lần.
- Xin lỗi người khác thay.
- Che giấu với gia đình.
- Làm thay các trách nhiệm.
Danh sách này gần như luôn xuất phát từ thiện chí, và đó là lý do nó khó nhận ra.
Vì sao bao che làm vấn đề kéo dài
- Hậu quả không tới với người gây ra.
- Mất đi một lý do để thay đổi.
- Vấn đề được che nên không ai biết mức độ thật.
- Người hỗ trợ kiệt sức dần.
- Quan hệ xấu đi theo thời gian.
Mục thứ hai là cơ chế chính và nó là lý do việc ngừng bao che đôi khi là hành động giúp đỡ thật sự.
Phân biệt hai thứ
- Hỏi việc này giúp họ tiến tới thay đổi hay giúp họ tiếp tục.
- Hỏi mình có đang gánh thay không.
- Hỏi mình có đang che giấu không.
- Hỏi mình có làm việc này nhiều lần rồi không.
- Câu trả lời thường khá rõ.
Mục đầu tiên là câu hỏi hữu ích nhất và nó áp dụng được cho gần như mọi tình huống cụ thể.
Ranh giới là gì
- Nói về việc mình sẽ làm gì.
- Không phải về việc bắt người kia làm gì.
- Không phải hình phạt.
- Không phải cắt đứt quan hệ.
- Bảo vệ cả hai bên.
Mục thứ hai là phân biệt cốt lõi và nó làm ranh giới khác hẳn với việc ra điều kiện.
Các ranh giới thường được đặt
- Không dùng chất trong nhà.
- Không đưa tiền khi biết dùng để mua.
- Không nói dối giúp.
- Không trả nợ thay nữa.
- Không tham gia khi họ đang dùng.
- Không để trẻ nhỏ ở tình huống không an toàn.
Mục cuối là ranh giới không thương lượng được và nó đứng trước mọi cân nhắc khác.
Cách nói về ranh giới
- Nói lúc bình tĩnh.
- Nói rõ và cụ thể.
- Nói về việc mình sẽ làm.
- Không kèm giọng đe doạ.
- Nói rõ đây không phải vì hết thương.
- Nói rõ mình vẫn ở đây.
Hai mục cuối quan trọng vì nếu không nói ra thì ranh giới rất dễ bị hiểu thành sự ruồng bỏ.
Chỉ đặt ranh giới mình giữ được
- Ranh giới không giữ thì mất tác dụng.
- Còn làm giảm trọng lượng lời nói sau đó.
- Cân nhắc kỹ trước khi nói.
- Bắt đầu bằng ranh giới nhỏ mà chắc.
- Mở rộng dần.
Mục thứ tư là cách tiếp cận thực tế hơn nhiều so với một danh sách dài không thực hiện được.
Khi bị gọi là nhẫn tâm
- Phản ứng này thường gặp.
- Không phải đánh giá về mình.
- Nhắc lại ranh giới một cách bình tĩnh.
- Nhắc lại rằng mình vẫn ở đây.
- Không tranh luận.
- Không rút lại vì cảm giác tội lỗi.
Mục cuối là phần khó nhất và nó là chỗ nhiều ranh giới sụp đổ.
Chăm sóc chính mình
- Người hỗ trợ cũng cần được hỗ trợ.
- Giữ các sinh hoạt của riêng mình.
- Giữ quan hệ với người khác.
- Ngủ đủ và ăn uống đúng.
- Nói với ai đó về gánh nặng của mình.
- Cân nhắc tìm hỗ trợ chuyên môn.
Mục đầu tiên hay bị bỏ qua nhưng nó quyết định gia đình có đi được đường dài hay không.
Không kiểm soát được kết quả
- Không ai ép người khác thay đổi được.
- Quyết định thuộc về người đó.
- Gia đình tạo điều kiện chứ không quyết định.
- Chấp nhận điều này là cần thiết.
- Nó cũng giảm bớt gánh nặng tội lỗi.
Mục cuối là điều nhiều người thấy nhẹ nhõm khi nhận ra: kết quả không phải là trách nhiệm của họ.
Về cảm giác tội lỗi
- Rất thường gặp ở người thân.
- Cảm giác mình đã làm gì sai.
- Cảm giác chưa đủ cố gắng.
- Không có cơ sở trong phần lớn trường hợp.
- Nên nói ra thay vì giữ.
Mục thứ ba là cảm giác dai dẳng nhất và nó là động cơ đứng sau phần lớn hành vi bao che.
Điều đáng nhớ nhất
- Bao che xuất phát từ thiện chí nhưng làm vấn đề kéo dài.
- Hỏi việc này giúp họ thay đổi hay giúp họ tiếp tục.
- Ranh giới nói về việc mình sẽ làm.
- Chỉ đặt ranh giới mình giữ được.
- Người hỗ trợ cũng cần được hỗ trợ.
Mục thứ hai là câu hỏi đáng dùng hằng ngày vì nó cho câu trả lời rõ trong hầu hết tình huống cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Hỗ trợ và bao che khác nhau thế nào?
Hỗ trợ là giúp người kia tiến tới thay đổi. Bao che là gánh thay hậu quả để họ không phải đối mặt với nó, và điều đó thường làm vấn đề kéo dài hơn dù xuất phát từ thiện chí.
Vì sao cần đặt ranh giới?
Vì không có ranh giới thì người hỗ trợ kiệt sức, quan hệ xấu đi, và người kia không có lý do gì để thay đổi. Ranh giới bảo vệ cả hai bên chứ không phải một hình phạt.
Đặt ranh giới có phải là bỏ rơi không?
Không. Ranh giới nói về việc mình sẽ làm gì chứ không phải về việc cắt đứt quan hệ. Vẫn có thể yêu thương và giữ liên lạc trong khi không gánh thay hậu quả.
Nếu đặt ranh giới rồi mà không giữ được thì sao?
Ranh giới không được giữ thì mất hết tác dụng và còn làm giảm trọng lượng của mọi lời sau đó. Nên chỉ đặt những ranh giới mà mình thật sự sẵn sàng thực hiện.